همشهری آنلاین- زهرا رفیعی: این سومین زادآوری ثبتشده تلماست؛ رخدادی که در کنار افزایش شمار یوزهای شناساییشده در طبیعت ایران به ۳۱ فرد، نشانهای امیدبخش از تداوم زادآوری این گونه در زیستگاههای شرقی کشور است.
حامد ابوالقاسمی، دبیر انجمن صنفی حفاظتگاههای خصوصی حیاتوحش، میگوید: هنوز اطلاعات کاملی از سرنوشت تولههای قبلی تلما وجود ندارد و مهمتر از آن، ورود دوباره دام به این محدوده در حدود یک ماه آینده میتواند این خانواده را وادار به جابهجایی در زیستگاهی کند که جاده، سگهای گله و ناامنی از تهدیدهای آن هستند.
حامد ابوالقاسمی در گفتوگو با همشهری درباره مشاهده اخیر تلما در یوزکنام میگوید: این خانواده ۵ نفره اینبار ابتدا در روزهای پایانی هفته گذشته توسط تعدادی از همیاران محلی دیده شدند. در این مشاهده، تلما به همراه دو توله دیده شد و روز بعد نیز همان مادهیوز همراه چهار توله مشاهده و از آنها تصویربرداری شد. بررسیهای میدانی نشان میدهد تولهها متعلق به زادآوری امسال هستند و برآورد متخصصان سن آنها را حدود سه تا چهار ماه اعلام میکند. این خانواده همچنین در محدوده یوزکنام یک آهو شکار کرده و بهطور کامل از آن تغذیه کردهاند و پس از آن نیز رد آنها توسط نیروهای حاضر در منطقه پایش شده است.
ابوالقاسمی درباره اینکه این زادآوری مربوط به کدام دوره تولیدمثلی تلماست، میگوید: اطلاعات کاملی درباره سرنوشت تولههای زادآوریهای قبلی در دست نیست، اما با توجه به سن تولههای فعلی، مشاهده آنها نمیتواند مربوط به زادآوری دیگری در فاصله کوتاهی از زادآوری امسال باشد. بر این اساس، اگر هویت تلما و تعلق این تولهها به او در بررسیهای بعدی تثبیت شود، این مشاهده میتواند نشانه سومین زادآوری ثبتشده این مادهیوز باشد.
تلما پیش از این نیز سابقه زادآوری ثبتشده دارد. در ۱۹ آبان ۱۴۰۴، محیطبانان ذخیرهگاه زیستکره توران تصویر تلما، با کد شناسایی «TR-CH۰۱۱-F»، را همراه یک توله ثبت کردند. آن مشاهده پس از سه سال از آخرین ثبت تصویری این مادهیوز، دومین زادآوری ثبتشده او اعلام شد. تلما از نسل نخست یوز ماده معروف به «تلخاب» معرفی شده است.
تلما چند ماه بعد، در چهارم خرداد ۱۴۰۵، در قرق «اوزوم» در جاجرم نیز مشاهده و تصویربرداری شد؛ مشاهدهای که نشان میدهد این مادهیوز در محدوده گسترده میان زیستگاههای شرق سمنان و خراسان شمالی رفتوآمد دارد.
تولهای که سیلاب به میاندشت آورد، متعلق به تلما نبود
در فروردین امسال نیز لاشه یک تولهیوز در پناهگاه حیاتوحش میاندشت مشاهده شده بود که همزمانی آن با مشاهده تلما در اوزوم، احتمال تعلق آن به تلما را مطرح کرده بود. اما ابوالقاسمی میگوید: با توجه به اندازه آن لاشه و مقایسه آن با اندازه تولههای سهچهارماههای که اکنون همراه تلما دیده شدهاند، این احتمال بسیار ضعیف است. فاصله زمانی رخدادهای امسال با سن تولههای فعلی با این فرض سازگار نیست که تلما در ابتدای سال زایمان کرده، تولههایش را از دست داده و سپس در همان سال دوباره وارد چرخه جفتگیری و زادآوری شده باشد. بنابراین احتمال دارد تولهای که لاشه آن در میاندشت پیدا شد متعلق به مادهیوز دیگری بوده باشد؛ مادهای که تاکنون شناسایی نشده است.
خبر خوب در دل یک خلاء اطلاعاتی
این احتمال از نظر حفاظتی اهمیت زیادی دارد، زیرا به معنای آن است که ممکن است تعداد مادههای زادآور منطقه بیش از آن چیزی باشد که در پایشهای فعلی شناسایی شدهاند.
ابوالقاسمی میگوید: مشاهده چهار توله از یک سو خبر خوبی برای جمعیت یوز آسیایی است، اما از سوی دیگر بار دیگر نشان میدهد اطلاعات سیستماتیک درباره جمعیت، زادآوری و سرنوشت تولههای یوز در زیستگاههای ایران کامل نیست.
این موضوع در حالی مطرح میشود که سازمان حفاظت محیط زیست در خرداد امسال تعداد یوزهای شناسنامهدار و شناساییشده در طبیعت ایران را ۲۷ فرد اعلام کرده بود. با مشاهده جدید تلما و چهار تولهاش، این عدد به ۳۱ فرد افزایش یافته است؛ عددی که البته به معنای برآورد نهایی جمعیت یوز در ایران نیست، بلکه تعداد افراد شناساییشده است. چند سالی هم میشود که سازمان و فعالان محیط زیست تولهها را هم در افراد جمعیت میشمارند و این در میان اکولوژیستها مرسوم نبودهاست.
یوزکنام؛ حلقهای میان توران و میاندشت
اهمیت مشاهده جدید فقط به تولههای تلما محدود نمیشود. یوزکنام پل ابریشم در پهنهای حدود ۴۰۰ هزار هکتاری میان ذخیرهگاه زیستکره توران، پناهگاه حیاتوحش میاندشت و منطقه حفاظتشده خوشییلاق قرار گرفته و در سالهای اخیر به یکی از عرصههای مهم حضور و زادآوری یوز تبدیل شده است. این محدوده که پیش از این نیز شاهد حضور مادههایی مانند هلیا و تولههایش بوده، برای حرکت یوز میان زیستگاههای اصلی توران و میاندشت اهمیت دارد. در واقع، مشاهدات مکرر یوز در این عرصه نشان داده است که یوزکنام صرفا یک «کریدور عبوری» نیست و میتواند بخشی از زیستگاه مورد استفاده یوز برای تغذیه، زادآوری و پرورش توله باشد.
یک ماه تا ورود دام؛ نگرانی برای خانواده تلما
اما خانواده چهارقلویی که اکنون در یوزکنام دیده شده، ممکن است بهزودی با تغییر شرایط زیستگاه روبهرو شود. ابوالقاسمی میگوید: حدود یک ماه دیگر دامها وارد این محدوده خواهند شد و حضور گلهها، همراه با سگهای گله و رفتوآمد انسانی، میتواند امنیت خانواده یوز را کاهش دهد. در چنین شرایطی ممکن است تلما و تولههایش ناچار به جابهجایی شوند؛ جابهجاییای که میتواند آنها را به سمت توران در جنوب یا میاندشت در شمال هدایت کند. در هر دو مسیر نیز تهدیدهایی مانند جاده و سگهای گله وجود دارد. در شرایط فعلی تلاش برای کاهش رفتوآمدهای غیرضروری در محدوده و افزایش گشت و پایش اطراف منطقه در حال انجام است، اما این اقدامات تنها میتواند تا پیش از ورود دام مؤثر باشد.
ابوالقاسمی درباره امکان تعامل با دامداران و چوپانان برای کاهش تهدید نیز میگوید: این تعامل میتواند از آسیب مستقیم سگهای گله یا رفتارهای انسانی با یوز جلوگیری کند، اما نمیتواند مانع استفاده دام از زیستگاه شود. حضور گلهها و اشغال بخشی از زیستگاه در نهایت میتواند باعث شود یوزها از محدوده خارج شوند. افزایش حفاظت، پایش و تجهیزات حفاظتی هزینهبر است و اگر قرار باشد حفاظت از یوز بهصورت مؤثر انجام شود، باید هزینههای آن نیز تأمین شود. فعلا اصلیترین مشکل حفاظتگاه خصوصی یوزکنام مسائل مالی و تامین بودجه است.
نظر شما